به گزارش خبرنگار خبرگزاری حوزه، حجت‌الاسلام والمسلمین محمدجواد یاوری، در سخنرانی شب گذشته خود در دویست‌وسی‌وهفتمین اجتماع شبانه موکب پایگاه بسیج شهدای روحانی مرکز مدیریت حوزه‌های علمیه در ۴۵ متری صدوق(ره) قم، با اشاره به جمله رهبر شهید انقلاب اسلامی مبنی بر اینکه «مِثلی لا یُبایِعُ مِثلَ یَزید»، به بازخوانی تاریخی تقابل امام حسین(ع) با یزید و جنایات بنی‌امیه پرداخت و با تشریح نمونه‌هایی از رفتار این خاندان در دوران پیش از اسلام و پس از بعثت پیامبر اکرم(ص)، بر ضرورت شناخت شیوه‌های مواجهه با دشمن تأکید کرد.
وی با اشاره به سابقه دشمنی آمریکا با ایران، اقدامات این کشور پیش و پس از انقلاب اسلامی و تجربه‌های تاریخی صدر اسلام، سیره پیامبر اکرم(ص) در عرصه‌های سیاسی، اقتصادی و نظامی را الگویی برای مواجهه با دشمن دانست و با انتقاد از الگوی رایج مذاکره، بر ضرورت تغییر موازنه روابط به‌گونه‌ای تأکید کرد که طرف مقابل به ایران نیازمند باشد.
حجت‌الاسلام والمسلمین یاوری همچنین با تأکید بر ضرورت تعیین چارچوب قانونی و روشن برای انتقام‌گیری، خواستار ورود نهادهای مسئول به این موضوع شد و تصریح کرد که آمریکا در پی بازگرداندن نفوذ خود در ایران، تجزیه کشور و روی کار آوردن نیروهایی است که اهداف آن را دنبال کنند.
«مثل منی با مثل یزید بیعت نمی‌کند»؛ ضرورت بازخوانی تاریخ بنی‌امیه
حجت‌الاسلام والمسلمین یاوری با اشاره به جمله رهبر شهید انقلاب اسلامی که فرمودند «مِثلی لا یُبایِعُ مِثلَ یَزید»؛ یعنی «مثل منی با مثل یزید بیعت نخواهد کرد»، اظهار داشت: موضوع بحث، بازخوانی تاریخی جریان امام حسین(ع) و یزید، چگونگی روی کار آمدن بنی‌امیه و جنایاتی است که سرانجام در واقعه کربلا و در تقابل با سیدالشهدا(ع) رقم خورد.
استاد حوزه علمیه قم با پیوند دادن این موضوع تاریخی به شرایط امروز گفت: اگر امروز آمریکا در مقابل ما ایستاده است، باید این تقابل را در چارچوب دشمنی با اقتدار ایران نیز بررسی کرد. دشمنی آمریکا با جریان تشیع و شیعه، سابقه‌ای طولانی دارد و این کشور در دهه‌های گذشته با تأسیس و حمایت از رژیم صهیونیستی، در پی تسلط بر منطقه خاورمیانه یا غرب آسیا بوده است.
از کودتا و کاپیتولاسیون تا اقدامات آمریکا پس از انقلاب
حجت‌الاسلام والمسلمین یاوری با اشاره به تلاش‌های آمریکا برای سلطه بر ایران پیش از انقلاب اسلامی اظهار داشت: آمریکا در دوره‌ای که ایران هنوز حکومت اسلامی نداشت، در کشور کودتا کرد، اما نتوانست به اهداف نهایی خود برسد. پیش از انقلاب نیز تلاش‌های فراوانی برای تبدیل ایران به مستعمره خود انجام داد؛ هرچند در بخش‌هایی از کشور حضور داشت و در امور داخلی ایران مداخله می‌کرد.
وی با اشاره به ماجرای کشته‌شدن دختری به دست یک آمریکایی در کرمانشاه و اعتراض خانواده او، موضوع کاپیتولاسیون را یادآور شد و افزود: در آن دوره، قانون کاپیتولاسیون را به کشور تحمیل کردند و امام خمینی(ره) در واکنش به آن فرمودند: «ای علمای اسلام، به داد اسلام برسید.» با این حال، تلاش‌های آنان به نتیجه نهایی موردنظرشان نرسید.
استاد حوزه علمیه قم ادامه داد: پس از انقلاب اسلامی نیز، به تعبیر رهبر شهید انقلاب، دشمن هر کاری توانست انجام داد، اما به نتیجه دلخواه خود نرسید. هواپیمای مسافربری ایران را با سرنشینانی که نظامی نبودند، هدف قرار دادند؛ کودتای نوژه را طراحی و هدایت کردند و اقدامات دیگری نیز علیه جمهوری اسلامی انجام دادند.
وی با انتقاد از کسانی که همچنان امکان مذاکره با آمریکا را بدون توجه به سابقه رفتاری آن مطرح می‌کنند، اظهار داشت: برخی هنوز متوجه نشده‌اند که با جریانی که به شیطان تشبیه می‌شود، مذاکره و بیعت به معنای معمول آن معنا ندارد؛ بلکه باید دشمنی آن را شناخت، از آن فاصله گرفت و در برابرش ایستاد.
حجت‌الاسلام والمسلمین یاوری تأکید کرد: انگیزه این بحث، مرور تاریخی گذشته و شناخت جریان بنی‌امیه است؛ جریانی که در ماجرای سقیفه و شهادت حضرت صدیقه طاهره(س) نیز نقش داشت.
رقابت بنی‌امیه با بنی‌هاشم از پیش از اسلام آغاز شد
این استاد حوزه علمیه قم با اشاره به پیشینه اختلاف بنی‌امیه و بنی‌هاشم پیش از بعثت پیامبر اکرم(ص) اظهار داشت: رقابت این دو خاندان به دوران پیش از اسلام بازمی‌گردد. بنی‌هاشم، به‌ویژه چهره‌هایی همچون عبدالمطلب و ابوطالب، در شمار افرادی بودند که به باور سخنران، از موحدان به شمار می‌رفتند؛ هرچند در میان افراد این خاندان نیز مشرکانی وجود داشتند.
وی با اشاره به تلاش ابن‌شهاب زهری برای مشرک جلوه دادن ابوطالب گفت: ابن‌شهاب زهری به دلیل ارتباط و همراهی با بنی‌امیه، در مسیر خدمت به این جریان حرکت می‌کرد و تلاش داشت ابوطالب را مشرک معرفی کند.
حجت‌الاسلام والمسلمین یاوری با اشاره به فعالیت‌های بنی‌هاشم در مکه پیش از اسلام افزود: بنی‌هاشم به دلیل خدماتی که به مردم و زائران خانه خدا ارائه می‌کردند، از جایگاه اجتماعی برخوردار بودند. آنان کلیدداری خانه خدا و رسیدگی به امور زائران را بر عهده داشتند و برای تأمین آب، نظافت، تطهیر و فراهم‌کردن امکانات موردنیاز حاجیان فعالیت می‌کردند. درآمدهای حاصل از برخی این فعالیت‌ها نیز صرف امور خیر می‌شد.
وی ماجرای حمله ابرهه به مکه را نمونه‌ای از باور عبدالمطلب به خداوند دانست و اظهار داشت: هنگامی که عبدالمطلب برای بازپس‌گیری شترهای خود نزد ابرهه رفت، ابرهه از اینکه او به‌جای درخواست جلوگیری از حمله به خانه خدا، شترهایش را مطالبه می‌کرد، تعجب کرد. عبدالمطلب پاسخ داد که صاحب شتران است و خانه خدا نیز پروردگار خود را دارد.
استاد حوزه علمیه قم افزود: در مقابل، بنی‌امیه که با بنی‌هاشم رقابت داشتند، همواره در پی آن بودند که جایگاه این خاندان را تضعیف کنند یا از میان ببرند. این رقابت گاه از مسیر مفاخره و برشمردن افتخارات و گاه از طریق منافره و داوری درباره برتری دو خاندان دنبال می‌شد.
وی با اشاره به اینکه در چنین رقابت‌هایی حتی تعداد افراد قبیله و شمار درگذشتگان نیز به موضوع تفاخر تبدیل می‌شد، به آیه «أَلْهَاکُمُ التَّکَاثُرُ حَتَّیٰ زُرْتُمُ الْمَقَابِرَ» اشاره کرد و گفت: این رقابت به جایی رسیده بود که حتی شمار افراد دفن‌شده در قبرستان‌ها نیز برای اثبات برتری اهمیت پیدا می‌کرد. در همین رقابت‌ها، امیه با هاشم وارد چالش شد و در نهایت شکست خورد و به شام رفت و حدود ده سال در آن منطقه با یهودیان و مسیحیان همنشین شد.
حجت‌الاسلام والمسلمین یاوری با بیان اینکه در ادامه مباحث این اجتماع نیز قرار است به برخی از رفتارهای معاویه پرداخته شود، اظهار داشت: الگوی غارتگری و ویرانگری بنی‌امیه را امروز نیز می‌توان در رفتار آمریکا و رژیم صهیونیستی مشاهده کرد؛ از جمله آنچه در غزه، لبنان، یمن و عراق رخ داده است. معاویه نیز در دوران حکومت امیرالمؤمنین علی(ع) و پس از آن در دوران امام حسن مجتبی(ع)، رفتارهایی مبتنی بر غارت و تعرض به دیگران داشت.
وی همچنین با اشاره به تعبیر «اللصیق» در برخی نقل‌های تاریخی، گفت: این تعبیر به معنای فردی است که خود را به گروهی چسبانده، اما از آن گروه نیست.
حجت‌الاسلام والمسلمین یاوری با اشاره به روایتی که آن را در ارتباط با بنی‌امیه و خطاب امیرالمؤمنین علی(ع) مطرح کرد، این موضوع را در چارچوب منازعات تاریخی و نسبت بنی‌امیه با بنی‌هاشم توضیح داد.
بعثت پیامبر(ص) رقابت بر سر قدرت و حکمرانی را وارد مرحله تازه‌ای کرد
استاد حوزه علمیه قم با اشاره به دشمنی بنی‌امیه پس از بعثت پیامبر اکرم(ص) اظهار داشت: با ظهور اسلام، دشمنی بنی‌امیه با بنی‌هاشم تشدید شد؛ زیرا رسالت پیامبر اکرم(ص) به معنای شکل‌گیری نظامی برای حکمرانی و اداره جامعه نیز بود.
وی افزود: پیش از بعثت، جایگاه و سروری بنی‌هاشم عمدتاً در چارچوب قبیله و با محوریت چهره‌هایی مانند عبدالمطلب و ابوطالب تعریف می‌شد، اما با بعثت پیامبر(ص)، مسئله سروری و رهبری جامعه مکه و سپس جامعه اسلامی مطرح شد. این تغییر برای بنی‌امیه و دیگر خاندان‌هایی که در مکه قدرت و نفوذ داشتند، دشوار بود؛ به‌ویژه آنکه آنان از جمعیت و امکانات بیشتری برخوردار بودند.
حجت‌الاسلام والمسلمین یاوری با اشاره به همراهی برخی خاندان‌های دیگر با بنی‌امیه، از جمله بنی‌تیم و بنی‌عدی، گفت: این رقابت‌ها در تحولات بعدی تاریخ اسلام نیز تأثیرگذار بود. وی با اشاره به مباحث مربوط به برائت از دشمنان پیامبر(ص)، به نقل سید بن طاووس اشاره کرد و گفت: در این نقل، به بنی‌امیه، بنی‌تیم و بنی‌عدی اشاره شده است. وی همچنین به نقل‌هایی در برخی منابع اهل سنت درباره دشمنی این جریان‌ها با پیامبر اکرم(ص) اشاره کرد.
وی ادامه داد: مخالفان پیامبر(ص) تلاش کردند در مکه یکی از سه راه را برای متوقف کردن دعوت ایشان در پیش بگیرند؛ کشتن پیامبر، اسیرکردن ایشان یا تبعید ایشان.
حجت‌الاسلام والمسلمین یاوری با اشاره به آیه قرآن درباره نقشه دشمنان برای قتل، حبس یا اخراج پیامبر(ص) گفت: آنان برای تحقق این اهداف تلاش کردند، اما موفق نشدند و پیامبر(ص) به امر الهی از این توطئه‌ها نجات یافت.
استاد حوزه علمیه قم با اشاره به ادامه این دشمنی‌ها پس از هجرت پیامبر(ص) به مدینه اظهار داشت: ابوسفیان و همراهانش پس از هجرت نیز دست از تلاش برای مقابله با پیامبر(ص) برنداشتند و به عبدالله بن ابی و سران منافقان و مشرکانی که هنوز در مدینه حضور داشتند، نامه نوشتند و از آنان خواستند پیامبر را اسیر کنند و تحویل دهند، از مدینه بیرون کنند یا به قتل برسانند. همان طرحی که در مکه دنبال می‌شد، پس از هجرت نیز پیگیری شد.
نقد الگوی مذاکره؛ به‌جای راضی نگه‌داشتن دشمن، او را به ایران نیازمند کنیم
حجت‌الاسلام والمسلمین یاوری با پیوند دادن این مباحث تاریخی به شرایط امروز، به مذاکرات با آمریکا اشاره کرد و گفت: در سه مرحله مذاکره، طرف مقابل به ما حمله کرد. با وجود چنین تجربه‌ای، باید درباره شیوه مواجهه با دشمن و الگوی دیپلماسی تأمل کرد.
وی اظهار کرد: سیره اهل‌بیت(ع) الگویی برای دیپلماسی است و می‌توان از آن برای تدوین یک فرمول مؤثر در روابط خارجی استفاده کرد. مسئله این است که آیا تمام الگوی مذاکره باید بر این اساس باشد که طرف مقابل را راضی نگه داریم؟ می‌توان الگویی ارائه کرد که در آن طرف مقابل به ایران نیازمند باشد؛ یعنی به‌جای آنکه تمام تلاش ما صرف جلب رضایت طرف مقابل شود، موقعیت کشور به‌گونه‌ای تقویت شود که او برای تأمین نیازهایش به ایران احتیاج داشته باشد. این همان نکته‌ای است که در سیره اهل‌بیت(ع) و شیوه مواجهه پیامبر اکرم(ص) با دشمنان باید مورد توجه قرار گیرد.
حجت‌الاسلام والمسلمین یاوری با اشاره به اقدامات پیامبر(ص) پس از ورود به مدینه اظهار داشت: پیامبر(ص) در دوره‌های مختلف، گروه‌های نظامی متعددی را سازمان‌دهی می‌کردند؛ گروه‌هایی که شمار اعضای آنها گاه ۳۰ تا ۷۰ نفر، در مواردی حدود ۱۰۰ نفر و در برخی موارد تا ۳۰۰ نفر می‌رسید. این اقدامات در کنار ایجاد آمادگی نظامی، برای کنترل مسیرهای مهم منطقه نیز اهمیت داشت.
وی با اشاره به مسیرهای ارتباطی شمالی و جنوبی و اهمیت راه‌های اقتصادی افزود: پیامبر(ص) با اقدامات خود مسیرهای مورد استفاده مشرکان را تحت فشار قرار دادند. یکی از درس‌های این تجربه آن است که باید شاهراه‌های اقتصادی طرف مقابل را شناخت و به‌گونه‌ای عمل کرد که او برای تأمین نیازهای خود به کشور وابسته شود.
این استاد حوزه علمیه قم در توضیح این راهبرد به روابط اقتصادی ایران و روسیه اشاره کرد و گفت: روسیه برای دسترسی به آب‌های گرم و استفاده از مسیرهای کوتاه‌تر، امن‌تر و ارزان‌تر، به مسیر ایران نیاز دارد. هنگامی که طرف مقابل به یک مسیر نیازمند است، باید از این ظرفیت برای تقویت منافع کشور استفاده کرد.
حجت‌الاسلام والمسلمین یاوری با اشاره به اقدامات دولت شهید آیت الله رئیسی در زمینه توسعه ارتباطات ریلی گفت: در آن دوره، مسیرهای ریلی شمال به جنوب و شمال به شرق مورد توجه قرار گرفت و جابه‌جایی کالا و ایجاد درآمد از این مسیرها می‌توانست به نفع کشور باشد. این تجربه نشان می‌دهد که موقعیت جغرافیایی و ظرفیت‌های ارتباطی ایران می‌تواند در مناسبات اقتصادی به اهرمی برای تقویت قدرت کشور تبدیل شود.
وی با اشاره به جنگ بدر نیز گفت: یکی از زمینه‌های شکل‌گیری این نبرد، محدودشدن مسیر اقتصادی مشرکان بود. ابوسفیان پس از بازگشت به مکه اعلام کرد که پیامبر(ص) با بستن این مسیر، آنان را دچار مشکل کرده است و برای پیروزی باید راه را دوباره باز کنند. این تجربه نمونه‌ای از نقش راهبردهای اقتصادی در تحولات نظامی و سیاسی صدر اسلام است.
انتقام باید از مطالبه عمومی به چارچوب قانونی تبدیل شود
استاد حوزه علمیه قم با اشاره به حملات آمریکا به ایران و ضرورت پاسخ به این اقدامات اظهار داشت: مسئله انتقام، موضوعی جدی است و نمی‌توان نسبت به آن بی‌تفاوت بود. همه می‌گویند باید انتقام گرفته شود، اما مسئله این است که این انتقام چگونه باید محقق شود و چه سازوکار مشخصی برای آن وجود دارد.
حجت‌الاسلام والمسلمین یاوری تأکید کرد: نمی‌توان به بیان کلی اینکه باید انتقام گرفت بسنده کرد؛ این موضوع باید قانونمند شود و در قالب یک سازوکار مشخص به تصویب برسد. مجلس شورای اسلامی و دیگر نهادهای مسئول، از جمله شورای عالی امنیت ملی و شورای عالی انقلاب فرهنگی، باید متناسب با مسئولیت‌های خود در این زمینه نقش‌آفرینی کنند تا چارچوب این مسئله روشن شود.
وی با اشاره به تجربه جنگ بدر اظهار داشت: پیامبر اکرم(ص) در برابر دشمن ایستادند و در این نبرد، مشرکان شکست خوردند. دشمن پس از آن تلاش کرد در جنگ احد بار دیگر به میدان بازگردد و کار اسلام را یکسره کند؛ اما این تجربه، درس‌های مهمی درباره ضرورت برنامه‌ریزی، حفظ انسجام و تبعیت از فرماندهی داشت.
جنگ احد؛ نافرمانی و اختلاف داخلی، زمینه‌ساز شکست شد
حجت‌الاسلام والمسلمین یاوری با اشاره به نحوه مواجهه پیامبر(ص) با دشمن در جنگ احد اظهار داشت: پیامبر(ص) برای مقابله با دشمن، شرایط جغرافیایی مدینه را در نظر گرفتند. سه طرف مدینه به دلیل وجود مناطق سنگلاخی و دشواری رفت‌وآمد، مسیر مناسبی برای حرکت گسترده دشمن نبود. از این‌رو، پیامبر(ص) پیشنهاد کردند نیروهای دشمن وارد شهر شوند تا از مسیر باز شمالی محاصره شوند و امکان مقابله مؤثر با آنان فراهم شود.
وی ادامه داد: با این حال، اختلاف‌نظرهای داخلی و شور و هیجان برخی افراد موجب شد پیشنهاد دیگری مطرح شود. گروهی با این استدلال که پدرانشان در جنگ بدر بیرون از مدینه جنگیده‌اند، خواستار رویارویی در خارج از شهر شدند و حتی حضرت حمزه(ع) نیز با این پیشنهاد همراه شد. پیامبر(ص) سرانجام با این تصمیم موافقت کردند، اما شرط گذاشتند که نیروها در مواضع تعیین‌شده بمانند و از فرمان ایشان سرپیچی نکنند.
استاد حوزه علمیه قم با اشاره به اینکه در ادامه، گروهی از افراد از تصمیم خود برگشتند و حدود ۳۰۰ نفر از سپاه جدا شدند، گفت: در میدان نبرد نیز شماری از نیروها موضع خود را ترک کردند و برخی به دلیل توجه به منافع دنیوی، موقعیت تعیین‌شده را رها کردند. این اختلاف‌ها و نافرمانی‌ها زمینه شکست مسلمانان در احد را فراهم کرد.
حجت‌الاسلام والمسلمین یاوری با تأکید بر اینکه این واقعه باید به‌عنوان یک تجربه تاریخی مورد توجه قرار گیرد، اظهار داشت: اگر پشت نظام و انقلاب نایستیم، از نیروهای نظامی حمایت نکنیم و از رهنمودهای ولایت تبعیت نکنیم، ممکن است با پیامدهایی مشابه مواجه شویم. تجربه احد نشان می‌دهد اختلاف داخلی، ترک مواضع و نادیده‌گرفتن فرماندهی می‌تواند هزینه‌های سنگینی به دنبال داشته باشد.
وی افزود: پیامبر(ص) پس از جنگ احد نیز در برابر دشمن ایستادگی کردند و در ادامه، در ماجرای خندق و جنگ احزاب، نیروهای مختلف دشمن و گروه‌هایی از یهودیان را که در برابر جامعه اسلامی قرار گرفته بودند، به مقابله فراخواندند.
حجت‌الاسلام والمسلمین یاوری با اشاره به ماجرای بنی‌قریظه گفت: در این واقعه، به دنبال پیمان‌شکنی و رفتارهای خصمانه، مجازات‌هایی اجرا شد که شمار افراد کشته‌شده در آن در منابع تاریخی مورد بحث قرار گرفته است.
فتح مکه؛ برخورد با پیمان‌شکنی و تلاش برای نفوذ پس از شکست
این استاد حوزه علمیه قم با اشاره به حوادث پس از جنگ احزاب و ماجرای صلح حدیبیه اظهار داشت: پس از آنکه پیامبر(ص) با طرف مقابل وارد توافق شدند، رعایت تعهدات را شرط ادامه آن قرار دادند؛ اما هنگامی که مخالفان با حمایت از برخی گروه‌های دشمن، مفاد توافق را نقض کردند، پیامبر(ص) در برابر این اقدام ایستادند و فتح مکه رقم خورد.
وی افزود: پس از فتح مکه، برخی از مخالفان پیامبر(ص) در شمار افرادی قرار گرفتند که مورد عفو قرار گرفتند؛ اما این موضوع به معنای برخورداری همه آنان از ایمان مستحکم و از بین رفتن کامل زمینه‌های نفاق نبود.
حجت‌الاسلام والمسلمین یاوری با اشاره به تعبیر «طلقاء» برای گروهی از افراد آزادشده پس از فتح مکه گفت: باید میان پذیرش ظاهری اسلام و استحکام ایمان تفاوت قائل شد. در بررسی تاریخ اسلام، نباید صرفاً به ظاهر رفتارها اکتفا کرد؛ بلکه باید پیشینه افراد، رفتارهای آنان و نسبتشان با پیامبر(ص) و اهل‌بیت(ع) را نیز در نظر گرفت.
آمریکا دنبال تجزیه ایران است
استاد حوزه علمیه قم در جمع‌بندی سخنان خود با پیوند دادن تجربه تاریخی بنی‌امیه به تحولات معاصر اظهار داشت: آمریکا به‌دنبال بازگرداندن قدرت و نفوذ خود در ایران است و در این مسیر، تجزیه کشور و روی کار آمدن نیروهایی را دنبال می‌کند که اهداف آن را اجرا کنند.
وی با اشاره به تحولات منطقه‌ای افزود: آمریکا در پی آن است که در ایران و کشورهای منطقه، نیروهایی بر سر کار بیایند که بتوانند سیاست‌های موردنظر این کشور را پیش ببرند.
حجت‌الاسلام والمسلمین یاوری در این زمینه به برخی چهره‌های سیاسی منطقه، از جمله محمد بن‌سلمان در عربستان اشاره کرد و این تحولات را در چارچوب تلاش آمریکا برای شکل‌دهی به نظم سیاسی مطلوب خود دانست.
استاد حوزه علمیه قم تأکید کرد: بازخوانی تاریخ بنی‌امیه، رفتار مخالفان پیامبر(ص) و سیره اهل‌بیت(ع) می‌تواند به شناخت بهتر شیوه‌های دشمنی و راه‌های مواجهه با آن کمک کند. تجربه‌های بدر، احد، خندق و فتح مکه نشان می‌دهد که شناخت راهبردهای دشمن، تقویت ظرفیت‌های اقتصادی، حفظ انسجام داخلی، تبعیت از رهبری و ایستادگی در برابر تهدیدها از اهمیت برخوردار است.
انتهای پیام
نظر شما